Գլխավոր էջ

Վիքիպեդիա

Ազատ հանրագիտարան, որը կարող է խմբագրել յուրաքանչյուր ոք։

Շաբաթվա հոդված

Ամերիկյան հեղափոխություն (անգլ.՝ American Revolution), գաղութային ապստամբություն, որը տեղի է ունեցել 1775-1783 թվականներին Հյուսիսային Ամերիկայի բրիտանական գաղութների տարածքում։ Ֆրանսիայի հետ ռազմական դաշինքի մեջ լինելով՝ գաղութարարները նվաճեցին մայրաքաղաքի համար ջախջախիչ հաղթանակ Անկախության պատերազմում (1775-1784), որի հիմնական արդյունքը Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների հռչակումն էր և բրիտանական թագի կողմից նրա լիակատար և անվերապահ անկախության ճանաչումը։

1765 թվականի մայրցամաքային կոնգրեսը, որը ստեղծվել է նույն թվականին դրոշմանիշային ակտի ընդունման պատճառով, հայտարարեց «ոչ հարկերին առանց ներկայացուցչության» սկզբունքը, որը մերժեց անգլիական խորհրդարանի լիազորությունները գաղութները ցանկացած հարկով վերցնելու համար՝ այս կառավարման մարմնում վերջիններիս ներկայացուցիչների բացակայության պատճառով։ 1765 թվականի հունիսի 17-ին Անգլիայի խորհրդարանը ընդունեց «ոչ հարկերին առանց ներկայացուցչության» սկզբունքը։ Նման բողոքները համառորեն բազմապատկվում էին մինչև Բոստոնի կոտորածը (1770) և Բրիտանական «Գասպի» մաքսային նավի այրումը Ռոդ-Այլենդի մոտ (1772)։

Այս երկու իրադարձություններին հաջորդեց ևս մեկ, ոչ պակաս նշանակալի, Բոստոնի թեյի երեկույթը (1773)։ Բրիտանական կողմի պատասխանը Բոստոնի նավահանգստի փակումն էր և Մասաչուսեթսի ծոցի գաղութի դեմ մի շարք պատժիչ միջոցների ընդունումը, որոնք փաստացի չեղյալ էին հայտարարում նրա ինքնակառավարման իրավունքը։ Այնուամենայնիվ, այլ գաղութներ սկսեցին հավաքվել Մասաչուսեթսի շուրջ, և արդեն 1774 թվականի վերջին մայրցամաքային Կոնգրեսում մի խումբ գաղութային առաջնորդներ ստեղծեցին իրենց սեփական կառավարությունը՝ նպատակ ունենալով համակարգել Բրիտանիայի ապագա դիմադրությունը. բնակչության մեկ այլ մասը շարունակում էր հավատարիմ մնալ թագին, որոնց սկսեցին կոչել «հավատարիմներ»։

Ամերիկա-բրիտանական հարաբերություններում լարվածությունը հասավ իր գագաթնակետին 1775 թվականի ապրիլի 19-ին, երբ Ջորջ թագավորի զինվորները փորձեցին ոչնչացնել գաղութային զորքերի պաշարները Լեքսինգթոնում և Կոնկորդում։ Հետագայում հակամարտությունը վերածվեց պատերազմի, որի ընթացքում ամերիկացիները( իսկ ավելի ուշ՝ նրանց ֆրանսիացի դաշնակիցները) կռվեցին անգլիացիների և հավատարիմների հետ այսպես կոչված հեղափոխական պատերազմում (անգլ.՝ American Revolutionary War или American War of Independence): Տասներեք գաղութներից յուրաքանչյուրում ձևավորվեցին իրենց գավառական կոնգրեսները, որոնք ստանձնեցին նախկին գաղութային կառավարության իշխանությունը և ճնշեցին հավատարիմ տրամադրությունները։ Նրանք նաև հավաքեցին մայրցամաքային բանակը՝ գեներալ Ջորջ Վաշինգտոնի գլխավորությամբ։ 1776 թվականի հուլիսի 2-ին Կոնգրեսը Ջորջ III-ին հայտարարեց բռնակալ, որը ոտնատակ տվեց գաղութարարների՝ որպես անգլիացիների (այսինքն՝ որպես իր ժողովրդի) բոլոր իրավունքները։ Կոնգրեսը նաև հռչակեց գաղութների ազատությունն ու անկախությունը։

Մայրցամաքային բանակը անգլիացի զինվորներին վռնդեց Բոստոնից 1776 թվականի մարտին, բայց նույն ամռանը և մինչև պատերազմի ավարտը կորցրեց Նյու Յորքը և նրա ռազմավարական կարևոր նավահանգիստը։ Բրիտանական թագավորական նավատորմը գրավեց նավահանգիստները, նաև կարճ ժամանակով գրավեց ամերիկյան քաղաքները, սակայն բրիտանացիներին չհաջողվեց ջախջախել Վաշինգտոնի բանակը։ 1775-1776 թվականների ձմռանը աշխարհազորայինները փորձեցին ներխուժել Կանադա՝ բրիտանական Քվեբեկ նահանգը հնազանդեցնելու, ինչպես նաև ֆրանկոկանադացիներին տասներեք գաղութների կողմից պատերազմին մասնակցելու համար։ Արշավը հաջող չէր, սակայն 1777 թվականի հոկտեմբերին ամերիկացիները հաղթեցին Սարատոգայի ճակատամարտում։ Ֆրանսիան պատերազմի մեջ մտավ որպես ԱՄՆ դաշնակից՝ միաժամանակ ունենալով մեծ բանակ և նավատորմ։ Ռազմական գործողությունները տեղափոխվեցին հարավային նահանգների տարածք, որտեղ Չարլզ Քորնուոլիսը 1780 թվականին պաշարեց Չարլսթոնը և կապիտուլյացիայի ենթարկեց գեներալ Լինքոլնի բանակին. բայց նրան չհաջողվեց ներգրավել բավարար հավատարիմ կամավորներ՝ տարածքը արդյունավետ վերահսկելու համար։ Վերջապես, 1781 թվականի աշնանը միացյալ ամերիկյան և ֆրանսիական ուժերը շրջապատեցին Քորնուոլիսը Յորքթաունում։ Քորնուոլիսի հանձնումը փաստորեն վերջ դրեց պատերազմին։ Փարիզի խաղաղությունը ստորագրվեց 1783 թվականի սեպտեմբերի 3-ին՝ ավարտելով պատերազմը և հաստատելով նոր ազգի լիակատար տարանջատումը Բրիտանական կայսրությունից։ Միացյալ Նահանգները տիրեց Միսիսիպի գետից արևելք և մեծ լճերից հարավ ընկած գրեթե ամբողջ տարածքին, ընդ որում բրիտանացիները պահպանեցին Կանադայի վերահսկողությունը, իսկ Իսպանիան գրավեց Ֆլորիդան։

Հեղափոխության արդյունքների շարքում հարկ է նշել ԱՄՆ Սահմանադրության ստեղծումը և համեմատաբար ուժեղ դաշնային կառավարության ստեղծումը, որը բաժանված է երեք ճյուղերի՝ օրենսդիր, գործադիր և դատական։ Հեղափոխությունը նաև հանգեցրեց մոտ 60,000 հավատարիմ մարդկանց զանգվածային միգրացիայի բրիտանական այլ երկրներ, հատկապես Կանադա։ Ավելին⇒

Նորություններ

← «Նորություններ»

Շարունակվող իրադարձություններ՝ Իսրայելա-ամերիկյան հարվածներ Իրանին (2026) • Իրանի բողոքի ցույցեր • Ռուսաստանի ներխուժում Ուկրաինա

Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն արժանացել է գերմանական խաղաղության մրցանակին։
սեպտեմբերի 4-ին Միավորված ազգերի կազմակերպության գլխավոր ասամբլեան ընդունել է «Քարտեզը շտկելու» բանաձև, որը հավանություն է տվել Հավասար Երկրի պրոյեկցիայով քարտեզի (լուսանկարում) կիրառմանը։ Կողմ են քվեարկել 164 երկիր, դեմ՝ միայն ԱՄՆ-ը։
օգոստոսի 30-ին՝ արձակվել է «Նենսի Գրեյս Ռոման» տիեզերական աստղադիտակը (լուսանկարում), տիեզերքը լայնածավալ ուսումնասիրելու և դրա կառուցվածքի ու զարգացման վերաբերյալ կարևոր հարցերի պատասխաններ գտնելու նպատակով։
օգոստոսի 25-ին Նեպալի և Տիբեթի ինքնավար շրջանում Թրիշուլի գետի երկայնքով տեղի են ունեցել ջրհեղեղներ ու ցեխային սողանքներ (տեսանյութում): Նեպալում զոհվել է առնվազն 389 մարդ, 910 մարդ, այդ թվում՝ ավելի քան 200 զբոսաշրջիկ, անհետ կորած են համարվում, չինացի պաշտոնյաները հայտնել են Տիբեթում երեք մահվան և 558 անհետ կորածի մասին։

Վերջերս մահացածներ՝ Մարինա Վլադի • Վահագն Գրիգորյան • Ռիչարդ Կիրակոսյան • Սանդրո Մացցոլա • Սերգեյ Պողոսյան • Էմմա Բոնինո • Արքայադուստր Աստրիդ Նորվեգացի • Էդուար Բալլադյուր

Հաջորդ թողարկում | Պահոց | Խմբագրել

Գիտե՞ք, որ․․․

← «Գիտե՞ք, որ...»

...դպրոցական ավտոբուսի գույնը (լուսանկարում) դեղինի որոշակի երանգ է, որը պաշտոնապես ընդունվել է որպես ԱՄՆ-ում դպրոցական ավտոբուսների ստանդարտ գույն 1939 թվականին՝ Ռոքֆելլերի հիմնադրամի ֆինանսավորմամբ կայացած խորհրդաժողովից հետո։
...21-րդ դարում էլ են կաթնասունների նոր տեսակներ հայտնաբերվում. այս կատվի (լուսանկարում) գոյության մասին գիտնականներն իմացել են այն բանից հետո, երբ Բոլիվիայում մի տղամարդ վայրի կատվի ձագ էր գտել և մոտ մեկ տարի պահել տանը՝ կարծելով, թե սովորական տնային կատու է։
...լրագրողներն ու դերասանները բողոքում են սկետչի դերակատարին դերասանուհի համարելու դեմ։
...Դոնալդ Թրամփը, ըստ նրա նախկին մամուլի քարտուղարի, ամեն օր ինքն է իրեն դիմահարդարում։
...1930-ական թվականների «Ռոբոտները» ոչ թե մարդանման մեքենաներ էին, այլ լուսանկարչական սարքեր։
...ժամանակակից շախմատիստները փորձում են լուծել Լեոնարդո դա Վինչիի ստեղծած խնդիրները։

Հաջորդ թողարկում | Արխիվ | Խմբագրել

Ներկայացում

Վիքիպեդիան առցանց, բազմալեզու, խմբային հանրագիտարանային նախագիծ է, որն աշխատում է վիքի ձևաչափով։ Նախագիծը նպատակ ունի տրամադրել ազատ, հավաստի և ստուգելի բովանդակություն, որը յուրաքանչյուրը կարող է փոփոխել և բարելավել։

Վիքիպեդիան առաջնորդվում է հիմնարար սկզբունքներով, իսկ բովանդակությունը հրապարակվում է Creative Commons BY-SA արտոնագրի ներքո։ Այն կարելի է պատճենել և օգտագործել՝ պահպանելով սույն արտոնագրի պայմանները։ Վիքիպեդիայում ողջ տեղեկատվությունը ներկայացված է ազատ, առանց գովազդի և իր օգտագործողների անձնական տվյալների օգտագործման։

Վիքիպեդիայի հոդվածների հեղինակները կամավորներն են։ Նրանք կոորդինացնում են իրենց ջանքերը համաձայն համայնքում ընդունված կանոնների և ուղեցույցների ու առանց առաջնորդների։

Այս պահին Հայերեն Վիքիպեդիայում կա՝
331 927 հոդված	552 ակտիվ խմբագիր

Համագործակցություն

Վիքիպեդիան հանրագիտարան է, որն ստեղծվել և զարգանում է քեզ նման այցելուների կողմից։ Այստեղ գործում է «մեկը բոլորի համար, բոլորը՝ մեկի համար» սկզբունքը։

Առաջին անգա՞մ ես փորձում. օգտվի՛ր օգնության դասընթացից։ Չգիտես՝ ինչի՞ց սկսել. ահա մի քանի խորհուրդ։

Մասնակցի՛ր այս ամիս կազմակերպվող նախագծերին։

Նախագծի էջ | Հաջորդ թողարկում

Այս օրը պատմության մեջ

← «Այսօր պատմության մեջ

մ.թ.ա. 551 թ. – ծնվել է Կոնֆուցիոսը, չինացի փիլիսոփա, աշխարհի մեծագույն փիլիսոփաներից մեկը (մահ. 479 թ.)։
մ.թ.ա. 480 թ. – Եգեյան ծովում տեղի ունեցավ Սալամինի ծովամարտը հույների և պարսիկների միջև։
1857 թ. – ծնվել է Գևորգ Բաշինջաղյանը, հայ նկարիչ, գրող, հասարակական գործիչ, ազգային ռեալիստական բնանկարչության հիմնադիր (մահ. 1925 թ.)։
1874 թ. – Վաղարշապատում բացվեց Գևորգյան հոգևոր ճեմարանը։
1895 թ. – մահացել է Լուի Պաստյորը, ֆրանսիացի միկրոբիոլոգ և քիմիկոս, Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամ (ծն. 1822 թ.)։
1928 թ. – ծնվել է Նիկոլայ Ռիժկովը, ռուս պետական և կուսակցական գործիչ, հայ ժողովրդի մեծ բարեկամ, Հայաստանի ազգային հերոս (մահ. 2024 թ.)։
1934 թ. – ծնվել է Բրիժիտ Բարդոն, ֆրանսիացի հանրահայտ դերասանուհի (մահ. 2025 թ.)։
1939 թ. – ԽՍՀՄ-ի և Գերմանիայի միջև խաղաղության և սահմանների մասին պայմանագիր կնքվեց։
1994 թ. – Բալթիկ ծովում խորտակվեց էստոնական «Էստոնիա» նավը, ինչի հետևանքով մահացավ 852 մարդ։
2003 թ. – Իտալիայում տեղի ունեցավ խոշոր էներգավթար, որի պատճառով հոսանքազրկվեց մոտ 57 միլիոն մարդ։