Գլխավոր էջ

Վիքիպեդիա

Ազատ հանրագիտարան, որը կարող է խմբագրել յուրաքանչյուր ոք։

Շաբաթվա հոդված

Գիտության և կրոնի փոխհարաբերությունները ներառում են քննարկումներ, որոնք փոխկապակցում են բնաշխարհի ուսումնասիրությունը, պատմությունը, փիլիսոփայությունը և աստվածաբանությունը: Չնայած անտիկ և միջնադարյան աշխարհում չկային «գիտության» կամ «կրոնի» ժամանակակից ըմբռնումներին նմանվող հասկացություններ, այդ առարկաների վերաբերյալ ժամանակակից գաղափարների որոշակի տարրեր կրկնվում են պատմության ընթացքում: «Կրոն և գիտություն» ու «գիտություն և կրոն» զույգակցված արտահայտությունները գրականության մեջ առաջին անգամ հայտնվել են 19-րդ դարում։ Դա համընկավ նախորդ մի քանի դարերի ընթացքում «գիտության» (առաջացած «բնափիլիսոփայության» ուսումնասիրություններից) և «կրոնի»՝ որպես առանձին հասկացությունների հստակեցման հետ, ինչը մասամբ պայմանավորված էր գիտությունների պրոֆեսիոնալացմամբ, Բողոքական ռեֆորմացիայով, գաղութացմամբ և գլոբալացմամբ։ Այդ ժամանակից ի վեր գիտության և կրոնի փոխհարաբերությունները բնութագրվել են որպես «հակամարտություն», «ներդաշնակություն», «բարդություն» և «փոխադարձ անկախություն» և այլն:

Թե՛ գիտությունը, թե՛ կրոնը բարդ սոցիալական և մշակութային ձեռնարկումներ են, որոնք կարող են տարբերվել ըստ մշակույթների և փոփոխվել ժամանակի ընթացքում: Մինչև գիտական հեղափոխությունը գրեթե բոլոր գիտական և տեխնիկական նորարարությունները ձեռք են բերվել կրոնական ավանդույթներով կազմակերպված հասարակությունների կողմից: Հին հեթանոսական, իսլամական և քրիստոնյա գիտնականները դարձել են գիտական մեթոդի առանձին տարրերի ռահվիրաները: Ռոջեր Բեկոնը, ում հաճախ վերագրվում է գիտական մեթոդի ձևակերպումը, ֆրանցիսկյան վանական էր, իսկ միջնադարյան քրիստոնյաները, ովքեր ուսումնասիրում էին բնությունը, շեշտը դնում էին բնական բացատրությունների վրա: Կոնֆուցիական մտքի մեջ, անկախ դրա կրոնական կամ ոչ կրոնական բնույթից, գիտության վերաբերյալ տեսակետները ժամանակի ընթացքում փոփոխվել են: 21-րդ դարի շատ բուդդիստներ գիտությունը դիտարկում են որպես իրենց համոզմունքներին լրացնող գործոն, թեև նման «բուդդայական մոդեռնիզմի» փիլիսոփայական ամբողջականությունը վիճարկվում է: Մինչ հին հնդիկների և հույների կողմից նյութական աշխարհի դասակարգումը օդի, հողի, կրակի և ջրի ավելի շատ մետաֆիզիկական էր, իսկ Անաքսագորասի նման գործիչները կասկածի տակ էին դնում հունական աստվածությունների վերաբերյալ որոշ տարածված տեսակետներ, միջնադարյան Մերձավոր Արևելքի գիտնականները նյութերը դասակարգում էին էմպիրիկ եղանակով։

Եվրոպայում տեղի ունեցած իրադարձությունները, ինչպիսիք են 17-րդ դարի սկզբի «Գալիլեյի գործը», որը կապված էր գիտական հեղափոխության և Լուսավորության դարաշրջանի հետ, դրդեցին այնպիսի գիտնականների, ինչպիսին է Ջոն Ուիլյամ Դրեյփերը, առաջ քաշել (մոտավորապես 1874 թ.) հակամարտության թեզը։ Այն ենթադրում է, որ կրոնն ու գիտությունը պատմության ընթացքում եղել են մեթոդաբանական, փաստացի և քաղաքական հակամարտության մեջ: Որոշ ժամանակակից փիլիսոփաներ և գիտնականներ, ինչպիսիք են Ռիչարդ Դոքինզը, Լոուրենս Կրաուսը, Փիթեր Աթքինսը և Դոնալդ Փրոթերոն, հարում են այս թեզին. սակայն գիտության պատմաբանները վաղուց արդեն չեն կիսում նման տեսակետները:

Պատմության ընթացքում բազմաթիվ գիտնականներ, փիլիսոփաներ և աստվածաբաններ՝ Օգոստինոս Երանելուց և Թովմա Աքվինացուց մինչև Ֆրանցիսկո Այալա, Քենեթ Ռ. Միլլեր և Ֆրենսիս Քոլինզ, տեսել են համատեղելիություն կամ փոխկապվածություն կրոնի և գիտության միջև: Կենսաբան Սթիվեն Ջեյ Գուլդը կրոնն ու գիտությունը դիտարկում էր որպես «չհատվող մագիստերիաներ», որոնք վերաբերում են գիտելիքի հիմնավորապես տարբեր ձևերին և կյանքի տարբեր ասպեկտներին: Գիտության որոշ պատմաբաններ և մաթեմատիկոսներ, այդ թվում՝ Ջոն Լենոքսը, Թոմաս Բերին և Բրայան Սվիմը, առաջարկում են գիտության և կրոնի միջև փոխկապակցվածություն, իսկ մյուսները, ինչպիսին է Իեն Բարբուրը, կարծում են, որ նույնիսկ զուգահեռներ կան: Գիտական փաստերի հանրային ընդունումը երբեմն կարող է ենթարկվել կրոնական համոզմունքների ազդեցությանը, ինչպես օրինակ ԱՄՆ-ում, որտեղ ոմանք մերժում են բնական ընտրության միջոցով էվոլյուցիայի հայեցակարգը, հատկապես մարդու ծագման վերաբերյալ: Այնուամենայնիվ, ԱՄՆ Գիտությունների ազգային ակադեմիան գրել է, որ «էվոլյուցիայի ապացույցները կարող են լիովին համատեղելի լինել կրոնական հավատքի հետ»՝ մի տեսակետ, որը պաշտպանվում է բազմաթիվ կրոնական դավանանքների կողմից: Ավելին⇒

Նորություններ

Շարունակվող իրադարձություններ՝ Իսրայելա-ամերիկյան հարվածներ Իրանին (2026) • Իրանի բողոքի ցույցեր • Ռուսաստանի ներխուժում Ուկրաինա

մարտի 12-ին Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Միչիգան նահանգի Ուեսթ Բլումֆիլդ Թաունշիփ քաղաքում ավտոմեքենայով մեկ անձ մտել է Իսրայելի տաճար ռեֆորմիստական սինագոգ, կրակոցնել արձակել։
մարտի 6-ին Իտալիայում սկսվել են 2026 թվականի Ձմեռային պարալիմպիկ խաղերը։
փետրվարի 28-ին Իսրայելի պաշտպանության ուժերը և Միացյալ Նահանգները հարձակում են սկսել Իրանի վրա, որի հետևանքով զոհվել են երկրի հոգևոր առաջնորդ այաթոլլա Ալի Խամենեին (լուսանկարում), բարձրաստիճան այլ պաշտոնյաներ։
փետրվարի 23-ին Ռոբ Ջեթենը (լուսանկարում) դարձել է Նիդերլանդների պատմության ամենաերիտասարդ վարչապետը։
փետրվարի 22-ին մեքսիկական բանակը իրագործել է «Խալիսկո գործողությունը» որի ընթացքում սպանվել է «Խալիսկո Նոր սերունդ» կարտելի առաջնորդ Նեմեսիո Օսեգերա Սերվանտեսը։ Գործողությունը բախումներ է առաջացրել, որոնց արդյունքում Խալիսկո նահանգում և Մեքսիկայի մնացած մասերում տեղի են ունեցել կրակոցներ և պայթյուններ։
փետրվարի 21-ից սրվել է Աֆղանստանի և Պակիստանի միջև տարիներ շարունակվող ռազմական հակամարտությունը, քանի որ երկրները փոխադարձ հարվածներ են հասցնում մերձսահմանային շրջաններին։
փետրվարի 17-ին Պերուի նախագահ Խոսե Խերին պաշտոնազրկվել է նրա դեմ սկսված հետաքննության պատճառով՝ ապօրինի հարստացման և ազդեցության չարաշահման մեղադրանքների հետաքննության ֆոնին։ Նա դարձել է վերջին վեց տարվա ընթացքում պաշտոնից հեռացված Պերուի չորրորդ ղեկավարը։
փետրվարի 10-ին Կանադայի Բրիտանական Կոլումբիա նահանգի Թամբլեր Ռիջ քաղաքի բնակելի տանը և դպրոցում տեղի ունեցած կրակոցների հետևանքով զոհվել է ինը մարդ։
փետրվարի 6-ին Պակիստանի մայրաքաղաք Իսլամաբադի շիա մզկիթում տեղի է ունեցել ահաբեկչական գործողություն, ինչի հետևանքով զոհվել է 31 մարդ, ևս 161-ը վիրավորվել է:

Վերջերս մահացածներ՝ Օլգա Գաբայան • Ռոբերտ Դյուվալ • Քեթրին Օ’Հարա

Հաջորդ թողարկում | Պահոց | Խմբագրել

Գիտե՞ք, որ․․․

․․․Եվրամիության դրոշից շա՜տ առաջ աստղերի շրջանը կարելի էր տեսնել Մարիամ Աստվածածնի պատկերներում (նկարում)։
...Նոտագրության մեջ կարելի է հանդիպել երաժշտական տերմինի, որը սահմանում է չկատարել կոմպոզիտորի հրահանգները։
...Ինդոնեզիայի որոշ շրջաններում հող են ուտում։
․․․Մանեին Մոնեից կարելի է տարբերել կանանց մերկությամբ։
...սովորական դույլը (լուսանկարում) դարձել է արյունալի մարտերի և ավելի քան 2000 մարդու մահվան պատճառ։
․․․համաձայն հավատալիքների՝ եթիները հարձակվում են տիբեթյան գյուղերի վրա թունավոր ալկոհոլային խմիչքի համար:

Հաջորդ թողարկում | Արխիվ | Խմբագրել

Ներկայացում

Վիքիպեդիան առցանց, բազմալեզու, խմբային հանրագիտարանային նախագիծ է, որն աշխատում է վիքի ձևաչափով։ Նախագիծը նպատակ ունի տրամադրել ազատ, հավաստի և ստուգելի բովանդակություն, որը յուրաքանչյուրը կարող է փոփոխել և բարելավել։

Վիքիպեդիան առաջնորդվում է հիմնարար սկզբունքներով, իսկ բովանդակությունը հրապարակվում է Creative Commons BY-SA արտոնագրի ներքո։ Այն կարելի է պատճենել և օգտագործել՝ պահպանելով սույն արտոնագրի պայմանները։ Վիքիպեդիայում ողջ տեղեկատվությունը ներկայացված է ազատ, առանց գովազդի և իր օգտագործողների անձնական տվյալների օգտագործման։

Վիքիպեդիայի հոդվածների հեղինակները կամավորներն են։ Նրանք կոորդինացնում են իրենց ջանքերը համաձայն համայնքում ընդունված կանոնների և ուղեցույցների ու առանց առաջնորդների։

Այս պահին Հայերեն Վիքիպեդիայում կա՝
325 101 հոդված	901 ակտիվ խմբագիր

Համագործակցություն

Վիքիպեդիան հանրագիտարան է, որն ստեղծվել և զարգանում է քեզ նման այցելուների կողմից։ Այստեղ գործում է «մեկը բոլորի համար, բոլորը՝ մեկի համար» սկզբունքը։

Առաջին անգա՞մ ես փորձում. օգտվի՛ր օգնության դասընթացից։ Չգիտես՝ ինչի՞ց սկսել. ահա մի քանի խորհուրդ։

Մասնակցի՛ր այս ամիս կազմակերպվող նախագծերին։

Նախագծի էջ | Հաջորդ թողարկում

Այս օրը պատմության մեջ

Աստղագիտության միջազգային օրն է։

321 թ. - Հռոմի կայսր Կոստանդիանոս Ա Մեծը հրամայում է տոնել կիրակի օրը։
1815 թ. - Նապոլեոն Բոնապարտը Էլբա կղզուց փախուստից հետո վերադարձավ Փարիզ և սկսվեց նրա գահակալության «հարյուր օրը»։
1857 թ. - ծնվել է Շերամը, հայ գուսան և երգահան, ժամանակակից գուսանական երգարվեստի սկզբնավորողներից մեկը (մահ. 1938 թ.)։
1887 թ. - ծնվել է Հովսեփ Օրբելին, հայ հայտնի գիտնական-ակադեմիկոս, հասարակական գործիչ, արևելագետ, ԳԱԱ-ի առաջին նախագահ և Էրմիտաժի տնօրեն (մահ. 1961 թ.)։
1918 թ. - ծնվել է Հրանտ Ստեփանյանը, գեղանկարիչ, հայ արվեստի դասական մահ. (1980 թ.)։
1921 թ. - ԱՄՆ-ում՝ Կանզաս Սիթիում առաջին անգամ վարձույթ թողարկվեց մուլտֆիլմը։
1956 թ. - Թունիսը հռչակեց իր անկախությունը Ֆրանսիայից։
1984 թ. - ծնվել է Ֆեռնանդո Տոռեսը, իսպանացի նախկին ֆուտբոլիստ, Իսպանիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի հարձակվող, ֆուտբոլի 2008 թ. Եվրոպայի և 2010 թ. Աշխարհի առաջնության չեմպիոն։
1991 թ. - երգիչ Էրիկ Կլեպտոնի 4-ամյա որդին՝ Կոնորը, մահանում է Նյու Յորքում (ընկնելով շենքի 53-րդ հարկից), որդու հիշատակին Կլեպտոնը գրում է Tears in Heaven հայտնի երգը։
1992 թ. - մարտի 20-ից 21-ը Կիևում տեղի ունեցավ ԱՊՀ երկրների նախագահների առաջին հանդիպումը։