Գլխավոր էջ

Վիքիպեդիա

Ազատ հանրագիտարան, որը կարող է խմբագրել յուրաքանչյուր ոք։

Շաբաթվա հոդված

Վայրի բնության պահպանություն, վայրի տեսակների և դրանց բնակավայրերի պաշտպանությանն ուղղված գործունեություն, որի նպատակն է պահպանել վայրի կենդանիների տեսակների կամ պոպուլյացիաների առողջ վիճակը, ինչպես նաև վերականգնել, պահպանել կամ բարելավել բնական էկոհամակարգերը։ Վայրի բնության հիմնական սպառնալիքներն են բնակավայրերի ոչնչացումը, դեգրադացումը և մասնատումը, գերշահագործումը, որսագողությունը, աղտոտումը, կլիմայի փոփոխությունը և վայրի կենդանիների ու բույսերի ապօրինի առևտուրը։ Բնության պահպանության միջազգային միության (համառոտ՝ IUCN) տվյալներով՝ գնահատված տեսակներից 42․100-ը գտնվում են անհետացուման վտանգի տակ։ Եթե գնահատականն ընդլայնվի և ընդգրկի գոյություն ունեցող բոլոր տեսակները, ապա 2019 թվականին ՄԱԿ-ի հրապարակած կենսաբազմազանության վերաբերյալ զեկույցում նշված թիվն ավելի մեծ է՝ շուրջ մեկ միլիոն տեսակ։ Միաժամանակ ընդունվում է, որ անհետացման վտանգի տակ գտնվող տեսակներ պարունակող էկոհամակարգերի աճող թվաքանակը վերանում է։ Այս խնդիրների լուծման նպատակով իրականացվել են պետական և միջազգային մակարդակներով նախաձեռնություններ՝ Երկրի վայրի բնությունը պահպանելու համար։ Բնության պահպանության ոլորտի կարևոր միջազգային համաձայնագրերից են 1973 թվականին ընդունված Վայրի կենդանական և բուսական աշխարհի վտանգված տեսակների միջազգային առևտրի մասին կոնվենցիան (համառոտ՝ CITES) և 1992 թվականին ընդունված Կենսաբանական բազմազանության մասին կոնվենցիան (համառոտ՝ CBD)։ Գործում են նաև բնության պահպանությամբ զբաղվող բազմաթիվ հասարակական կազմակերպություններ, այդ թվում՝ «Բնության պահպանության միությունը» (անգլ.՝ The Nature Conservancy), Բնության համաշխարհային հիմնադրամը (անգլ.՝ World Wildlife Fund, համառոտ՝ WWF) և «Բնության պահպանության միջազգային կազմակերպությունը» (անգլ.՝ Conservation International)։

Բնակավայրերի ոչնչացումը նվազեցնում է այն տարածքների թիվը, որտեղ կարող է ապրել վայրի բնությունը։ Բնակավայրերի մասնատումը խզում է բնակավայրի շարունակականությունը՝ հաճախ վայրի կենդանիների մեծ պոպուլյացիաները բաժանելով մի քանի ավելի փոքր պոպուլյացիաների։ Մարդու գործունեության հետևանքով բնակավայրերի կորուստն ու մասնատումը տեսակների թվաքանակի նվազման և անհետացման հիմնական պատճառներից են։ Մարդու գործունեությամբ պայմանավորված բնակավայրերի կորստի հիմնական օրինակներն են անտառահատումները, գյուղատնտեսության ընդլայնումը և ուրբանիզացիան։ Բնակավայրերի ոչնչացումն ու մասնատումը կարող են մեծացնել վայրի կենդանիների պոպուլյացիաների խոցելիությունը՝ նվազեցնելով դրանց հասանելի տարածքն ու ռեսուրսները և մեծացնելով մարդկանց հետ բախումների հավանականությունը։ Բացի այդ, բնակմիջավայրերի ոչնչացումն ու մասնատումը հանգեցնում են ավելի փոքր բնակմիջավայրերի առաջացմանը։ Փոքր բնակմիջավայրերում կարող են գոյատևել ավելի փոքր պոպուլյացիաներ, որոնք անհետացման ավելի մեծ վտանգի են ենթարկվում։ COVID-19 համավարակը զգալիորեն փոխել է մարդկանց վարքագիծը՝ հանգեցնելով տեղաշարժի պարտադիր և կամավոր սահմանափակումների։ Արդյունքում մարդիկ սկսել են ավելի հաճախ օգտվել կանաչ տարածքներից, որոնք նախկինում ծառայել են որպես վայրի բնության բնակավայրեր։ Սակայն մարդկային գործունեության այս աճը հանգեցրել է տարբեր տեսակների բնական բնակավայրերի ոչնչացմանը։ Ավելին⇒

Նորություններ

← «Նորություններ»

Շարունակվող իրադարձություններ՝ ՄԱԿ-ի Կենսաբազմազանության կոնվենցիայի կողմերի 17-րդ համաժողով (COP17) • Իսրայելա-ամերիկյան հարվածներ Իրանին (2026) • Իրանի բողոքի ցույցեր • Ռուսաստանի ներխուժում Ուկրաինա

հոկտեմբերի 24-ին Նարե Քերոբյանն իր «BOO!» երգով հաղթել է «Մանկական Եվրատեսիլ 2026» երգի մրցույթում։
հնդկական թամիլ ծագմամբ հարավաֆրիկացի փաստաբան Նավի Պիլայը (լուսանկարում) արժանացել է 2026 թվականի խաղաղության Նոբելյան մրցանակին։
սեպտեմբերի 30-ին Սաուդյան Արաբիայի օդային տարածքով անցնող Flydubai Flight 1073 ինքնաթիռի (լուսանկարում) անձնակազմը և ուղևորները կանխել են ինքնաթիռը առևանգելու կամ կործանելու փորձը:
Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն արժանացել է գերմանական խաղաղության մրցանակին։
սեպտեմբերի 4-ին Միավորված ազգերի կազմակերպության գլխավոր ասամբլեան ընդունել է «Քարտեզը շտկելու» բանաձև, որը հավանություն է տվել Հավասար Երկրի պրոյեկցիայով քարտեզի կիրառմանը։ Կողմ են քվեարկել 164 երկիր, դեմ՝ միայն ԱՄՆ-ը։
օգոստոսի 30-ին՝ արձակվել է «Նենսի Գրեյս Ռոման» տիեզերական աստղադիտակը, տիեզերքը լայնածավալ ուսումնասիրելու և դրա կառուցվածքի ու զարգացման վերաբերյալ կարևոր հարցերի պատասխաններ գտնելու նպատակով։

Վերջերս մահացածներ՝ Ռյու Մուրակամի • Դավիթ Մուրադյան • Եվա Մարի Սեյնթ • Անատոլի Կաշպիրովսկի • Մարինա Վլադի • Վահագն Գրիգորյան • Ռիչարդ Կիրակոսյան

Հաջորդ թողարկում | Պահոց | Խմբագրել

Գիտե՞ք, որ․․․

← «Գիտե՞ք, որ...»

․․․Կապրոնիի ավիացիոն թանգարանը «թռչող աքաղաղի» (լուսանկարում) դիզայներին շնորհել է հատուկ մրցանակ՝ ավիացիոն հումորի համար։
․․․Անգլիայի գավաթը նվաճելու համար ֆուտբոլիստն իր հետ խաղադաշտ էր տարել պայտ, վեցպենսանոց մետաղադրամ, սպիտակ ցախիի ճյուղեր և փոքրիկ սպիտակ փիղ։
․․․Իռլանդիայի առաջին հանրային գրադարանում ընթերցողներին փակում էին «վանդակների» մեջ։
․․․այս մարդը Գինեսի ռեկորդների գրքում է հայտնվել իր անվան (ավելի ստույգ՝ անունների) շնորհիվ։
․․․Պիտեր Բրեյգելի նկարում պատկերված են երկու հարյուրից ավելի երեխաներ և իննսունից ավելի խաղեր (նկարում)։
․․․նախկինում գոյություն են ունեցել մարդկային կենդանաբանական այգիներ, որտեղ ցուցադրվել են ոչ միայն ողջ մարդիկ, այլև մահացածներ։

Հաջորդ թողարկում | Արխիվ | Խմբագրել

Ներկայացում

Վիքիպեդիան առցանց, բազմալեզու, խմբային հանրագիտարանային նախագիծ է, որն աշխատում է վիքի ձևաչափով։ Նախագիծը նպատակ ունի տրամադրել ազատ, հավաստի և ստուգելի բովանդակություն, որը յուրաքանչյուրը կարող է փոփոխել և բարելավել։

Վիքիպեդիան առաջնորդվում է հիմնարար սկզբունքներով, իսկ բովանդակությունը հրապարակվում է Creative Commons BY-SA արտոնագրի ներքո։ Այն կարելի է պատճենել և օգտագործել՝ պահպանելով սույն արտոնագրի պայմանները։ Վիքիպեդիայում ողջ տեղեկատվությունը ներկայացված է ազատ, առանց գովազդի և իր օգտագործողների անձնական տվյալների օգտագործման։

Վիքիպեդիայի հոդվածների հեղինակները կամավորներն են։ Նրանք կոորդինացնում են իրենց ջանքերը համաձայն համայնքում ընդունված կանոնների և ուղեցույցների ու առանց առաջնորդների։

Այս պահին Հայերեն Վիքիպեդիայում կա՝
332 404 հոդված	648 ակտիվ խմբագիր

Համագործակցություն

Վիքիպեդիան հանրագիտարան է, որն ստեղծվել և զարգանում է քեզ նման այցելուների կողմից։ Այստեղ գործում է «մեկը բոլորի համար, բոլորը՝ մեկի համար» սկզբունքը։

Առաջին անգա՞մ ես փորձում. օգտվի՛ր օգնության դասընթացից։ Չգիտես՝ ինչի՞ց սկսել. ահա մի քանի խորհուրդ։

Մասնակցի՛ր այս ամիս կազմակերպվող նախագծերին։

Նախագծի էջ | Հաջորդ թողարկում

Այս օրը պատմության մեջ

← «Այսօր պատմության մեջ

1581 թ. – համաձայն ավանդության Երմակը գրավեց Սիբիրը։
1797 թ. – ծնվել է Ջուդիտա Պաստան, իտալացի օպերային երգչուհի (մահ. 1865 թ.)։
1863 թ. – հիմնվեց Անգլիայի ֆուտբոլային միությունը, աշխարհի ամենահին ֆուտբոլային միությունը։
1874 թ. – ծնվել է Օննիկ Չիֆթե-Սարաֆը, արևմտահայ գրող, արձակագիր (մահ. 1932 թ.)։
1892 թ. – ջուր իջեցվեց Ֆրիտյոֆ Նանսենի «Ֆրամ» նավը։
1905 թ. – Շվեդիան և Նորվեգիան կազմալուծեցին իրենց ունիան։
1934 թ. – ծնվել է Ժակ Լուսյեն, ֆրանսիացի դաշնակահար (մահ. 2019 թ.)։
1994 թ. – կնքված համաձայնագրով սահմանվեց Իսրայելի և Հորդանանի սահմանները։
2011 թ. – ԱՄՆ-ի Ներկայացուցիչների պալատի քննարկմանը ներկայացվեց Stop Online Piracy Act օրինագիծը։