Գլխավոր էջ
Շաբաթվա հոդված
Պրուսիա (գերմ.՝ Preußen; հին պրուսերեն՝ Prūsija) գերմանական պետություն, որը կենտրոնացած էր Հյուսիսեվրոպական հարթավայրում: Այն սկիզբ է առել Տևտոնական միաբանության պետության պրուսական մասի 1525 թվականի աշխարհիկացման ակտից: Դարեր շարունակ Հոհենցոլերնների տոհմը կառավարել է Պրուսիան՝ ընդլայնելով դրա տարածքը պրուսական բանակի միջոցով: Պրուսիան՝ Քյոնիգսբերգ մայրաքաղաքով, իսկ հետո, երբ այն դարձավ Պրուսիայի թագավորություն 1701 թվականին` Բեռլին մայրաքաղաքով, վճռորոշ կերպով ձևավորեց Գերմանիայի պատմությունը: Պրուսիան կազմավորեց Գերմանական կայսրությունը, երբ 1871 թվականին միավորեց գերմանական պետությունները: Այն փաստացի լուծարվեց 1932 թվականին պրուսական կառավարության լիազորությունները Գերմանիայի կանցլեր Ֆրանց ֆոն Պապենին փոխանցող արտակարգ հրամանագրով, իսկ դե յուրե՝ 1947 թվականին՝ դաշնակիցների հրամանագրով։
«Պրուսիա» անվանումը ծագում է հին պրուսացիներից, որոնք 13-րդ դարում նվաճվեցին Տևտոնական ասպետների՝ գերմանական խաչակիրների կազմակերպված կաթոլիկ միջնադարյան ռազմական միաբանության կողմից: 1308 թվականին Տևտոնական ասպետները նվաճեցին Պոմերանիայի շրջանը Դանցիգ կենտրոնով: Նրանց պետությունը հիմնականում գերմանացվեց կենտրոնական և արևմտյան Գերմանիայից ներգաղթի միջոցով, իսկ հարավում այն լեհացվեց Մազովիայի բնակիչների կողմից: Թշենի երկրորդ հաշտությունը (1466) Պրուսիան բաժանեց արևմտյան Թագավորական Պրուսիայի, որը Լեհաստանի նահանգ էր, և արևելյան Պրուսիայի դքսության, որը մինչև 1657 թվականը Լեհաստանի թագի ֆեոդալական կալվածք էր։ 1525 թվականից հետո Տևտոնական միաբանությունը տեղափոխեց իր գլխավոր գրասենյակը Մերգենթայմ, բայց կարողացավ պահպանել հողերը Լիվոնիայում մինչև 1561 թվականը։ Բրանդենբուրգի և Պրուսիայի դքսության միավորումը 1618 թվականին հանգեցրեց Պրուսիայի թագավորության հռչակմանը 1701 թվականին։
Պրուսիան մտավ մեծ տերությունների շարքը թագավորություն դառնալուց կարճ ժամանակ անց։ Այն ավելի ու ավելի մեծ և հզոր դարձավ 18-19-րդ դարերում։ Այն մեծ ձայն ուներ եվրոպական գործերում Ֆրիդրիխ Մեծի (1740-1786) օրոք։ Վիեննայի կոնգրեսում (1814-15), որը վերաձևավորեց Եվրոպայի քարտեզը Նապոլեոնի պարտությունից հետո, Պրուսիան ձեռք բերեց հարուստ նոր տարածքներ, այդ թվում՝ ածխով հարուստ Ռուրը։ Այնուհետև երկրի ազդեցությունը տնտեսապես և քաղաքականապես արագ աճեց և 1867 թվականին դարձավ Հյուսիսային Գերմանական Համադաշնության, իսկ 1871 թվականին՝ Գերմանական կայսրության միջուկը։ Պրուսիայի թագավորությունն այժմ այնքան մեծ էր և այնքան գերիշխող նոր Գերմանիայում, որ յունկերներն ու պրուսական այլ վերնախավերն ավելի ու ավելի շատ իրենց նույնականացնում էին որպես գերմանացիներ, և ավելի քիչ՝ որպես պրուսացիներ։ Ավելին⇒
Նորություններ
Շարունակվող իրադարձություններ՝ Իսրայելա-ամերիկյան հարվածներ Իրանին (2026) • Իրանի բողոքի ցույցեր • Ռուսաստանի ներխուժում Ուկրաինա
- սեպտեմբերի 4-ին, Միավորված ազգերի կազմակերպության գլխավոր ասամբլեան ընդունել է «Քարտեզը շտկելու» բանաձև, որը հավանություն է տվել Հավասար Երկրի պրոյեկցիայով քարտեզի (լուսանկարում) կիրառոմանը։ Կողմ են քվեարկել 164 երկիր, դեմ՝ միայն ԱՄՆ-ը։
- օգոստոսի 30-ին՝ արձակվել է «Նենսի Գրեյս Ռոման» տիեզերական աստղադիտակը (լուսանկարում) ,տիեզերքը լայնածավալ ուսումնասիրելու և դրա կառուցվածքի ու զարգացման վերաբերյալ կարևոր հարցերի պատասխաններ գտնելու նպատակով։
- օգոստոսի 25-ին Նեպալի և Տիբեթի ինքնավար շրջանում Թրիշուլի գետի երկայնքով տեղի են ունեցել ջրհեղեղներ ու ցեխային սողանքներ (տեսանյութում): Նեպալում զոհվել է առնվազն 389 մարդ, 910 մարդ, այդ թվում՝ ավելի քան 200 զբոսաշրջիկ, անհետ կորած են համարվում, չինացի պաշտոնյաները հայտնել են Տիբեթում երեք մահվան և 558 անհետ կորածի մասին։
- Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն արժանացել է գերմանական խաղաղության մրցանակին։
- օգոստոսի 15-ին Ինդոնեզիայում տեղի ունեցած երկրաշարժի հետևանքով զոհվել է ավելի քան 69 մարդ։
- ԱՄՆ-ի պետական պարտքը գերազանցել է 40 տրիլիոն դոլարի շեմը. 2017 թվականի հունվարին՝ Դոնալդ Թրամփի առաջին նախագահության սկզբում, պետական պարտքը կազմել է մոտ 19,95 տրիլիոն դոլար, և այդ ժամանակից ի վեր այն ավելի քան կրկնապատկվել է։
- օգոստոսի 12-ին տեղի է ունեցել Արեգակի խավարում, որի ամբողջական փուլը տեսանելի է եղել Ռուսաստանում, Դանիայում, Իսլանդիայում, Իսպանիայում և Պորտուգալիայում:
Վերջերս մահացածներ՝ Էդուար Բալլադյուր • Ռատկո Մլադիչ • Հրաչյա Գասպարյան • Դոլլի Փարթոն • Հեյդեն Փանեթիեր
Գիտե՞ք, որ․․․
- ․․․երկաթուղային հին կայարանը (լուսանկարում) ճապոնացիների համար դարձել է երջանկության խորհրդանիշ։
- ․․․Անգոլայում վայրէջք կատարելուց հրաժարված ինքնաթիռը այլևս երբեք որևէ տեղ վայրէջք չի կատարել։
- ․․․Հնդկաստանում ամուսնանալու համար փեսացուները երբեմն ստիպված են ապացուցել, որ իրենց տանը կա զուգարան։
- ․․․Ալեքս Մեծը (լուսանկարում) ինքնագրեր էր բաժանում՝ այցեքարտերի անկյունները կծելով։
- ․․․18-րդ դարում Լայպցիգում սուրճը դեռ համարվում էր նորաձև և որոշ չափով վիճահարույց ըմպելիք։ Բախն այդ ժամանակակից թեման վերածեց երաժշտական կատակերգության՝ ստեղծելով մի կանտատ, որի կենտրոնում սուրճից հրաժարվել չցանկացող աղջիկն է։
- ․․․անգլիացի այս ֆուտբոլիստը հասել է եզակի նվաճման․ գոլեր է խփել Անգլիայի առաջնության բոլոր 10 լիգաներում։
Ներկայացում
Վիքիպեդիան առցանց, բազմալեզու, խմբային հանրագիտարանային նախագիծ է, որն աշխատում է վիքի ձևաչափով։ Նախագիծը նպատակ ունի տրամադրել ազատ, հավաստի և ստուգելի բովանդակություն, որը յուրաքանչյուրը կարող է փոփոխել և բարելավել։
Վիքիպեդիան առաջնորդվում է հիմնարար սկզբունքներով, իսկ բովանդակությունը հրապարակվում է Creative Commons BY-SA արտոնագրի ներքո։ Այն կարելի է պատճենել և օգտագործել՝ պահպանելով սույն արտոնագրի պայմանները։ Վիքիպեդիայում ողջ տեղեկատվությունը ներկայացված է ազատ, առանց գովազդի և իր օգտագործողների անձնական տվյալների օգտագործման։
Վիքիպեդիայի հոդվածների հեղինակները կամավորներն են։ Նրանք կոորդինացնում են իրենց ջանքերը համաձայն համայնքում ընդունված կանոնների և ուղեցույցների ու առանց առաջնորդների։
| Այս պահին Հայերեն Վիքիպեդիայում կա՝ | |
| 331 593 հոդված |
587 ակտիվ խմբագիր |
Համագործակցություն
Վիքիպեդիան հանրագիտարան է, որն ստեղծվել և զարգանում է քեզ նման այցելուների կողմից։ Այստեղ գործում է «մեկը բոլորի համար, բոլորը՝ մեկի համար» սկզբունքը։
Առաջին անգա՞մ ես փորձում. օգտվի՛ր օգնության դասընթացից։ Չգիտես՝ ինչի՞ց սկսել. ահա մի քանի խորհուրդ։
Մասնակցի՛ր այս ամիս կազմակերպվող նախագծերին։
- Գիտելիքի ամիս
- Հոդվածներ «Գյուղատնտեսական հանրագիտարանից»
- «Վիքիպեդիա» կրթական ծրագիր
- Բժշկական կարևորագույն հոդվածներ
Այս օրը պատմության մեջ
- 1783 թ. – մահացել է Լեոնարդ Էյլերը, շվեյցարացի հայտնի մաթեմատիկոս (ծն. 1707 թ.):
- 1812 թ. – տեղի ունեցավ Բորոդինոյի ճակատամարտը։
- 1822 թ. – Բրազիլիան անկախացավ Պորտուգալիայից։
- 1890 թ. – ծնվել է Ալեքսանդր Կուպրինը, ռուս նշանավոր գրող (մահ. 1938 թ.)։
- 1909 թ. – ծնվել է Էլիա Կազանը, ծագումով հույն, թատրոնի և կինոյի ամերիկացի նշանավոր ռեժիսոր, սցենարիստ և պրոդյուսեր, Օսկարի եռակի և Ոսկե Գլոբուսի քառակի դափնեկիր (մահ. 2003 թ.)։
- 1925 թ. – ծնվել է Աղասի Այվազյանը, հայ արձակագիր, դրամատուրգ, հրապարակախոս, սցենարիստ, ռեժիսոր, խմբագիր և գեղանկարիչ (մահ. 2001 թ.)։
- 1995 թ. – ստեղծվեց Հայկական դրամի նշանը։
- 2004 թ. – ստեղծվեց Վիքիպահեստ նախագիծը։
- 2011 թ. – Յարոսլավլից Մինսկ թռչող ՅԱԿ-42Դ մակնիշի ինքնաթիռը, որը տեղափոխում էր Յարոսլավլի «Լոկոմոտիվ» տափօղակով հոկեյի թիմը, վթարի ենթարկվեց, ինչի հետևանքով մահացավ 44 մարդ։
